Ucieleśniony umysł: ponowne połączenie z mądrością ciała

W codziennym języku często mówimy o „złamanym sercu”, „dźwiganiu ciężaru” czy „przeczuciu w brzuchu”. Te wyrażenia wskazują na głęboką prawdę, którą intuicyjnie rozumiemy, choć często o niej zapominamy w zabieganym życiu: istnienie głębokiego i nierozerwalnego połączenia między naszym umysłem a ciałem. W tym module przyjrzymy się pojęciu ucieleśnienia i poszukamy sposobów na ponowne połączenie z całością naszego istnienia.

Przezwyciężenie sztucznego podziału

Przez wieki w zachodniej filozofii dominowało przekonanie o oddzieleniu umysłu od ciała. W tym dualistycznym, „kartezjańskim” ujęciu ciało – wraz z jego „naturalnymi” instynktami – często postrzegano jako źródło problemów lub niepożądanych zachowań. Wiele tzw. „grzechów głównych”, takich jak obżarstwo czy lenistwo, uznawano za winę ciała. Umysł natomiast był wynoszony do rangi naszego racjonalnego, twórczego i „wyższego” ja.

To jednak błędne uproszczenie. Współczesna neurobiologia i praktyki kontemplacyjne zgodnie potwierdzają, że umysł nie jest odizolowanym dowódcą zamkniętym w czaszce. Nasza świadomość jest ucieleśniona – powstaje z doświadczeń ciała, jest w nich zakorzeniona i nierozerwalnie z nimi związana. Jak dowodzi neurobiolog Antonio Damasio, myślenie racjonalne nie jest możliwe bez udziału emocji i fizycznych sygnałów pochodzących z ciała. Aby więc ponownie połączyć się ze sobą i światem, pierwszym krokiem jest odzyskanie kontaktu z naturą, którą sami jesteśmy.

Mądrość ucieleśnionego doświadczenia

Bycie ucieleśnionym oznacza, że wszystko, co dzieje się w naszym ciele, bezpośrednio wpływa na to, jak się czujemy, myślimy i postrzegamy świat. Czasami jest to oczywiste – na przykład, gdy chorujemy, często stajemy się bardziej emocjonalni i wrażliwi. Innym razem zależność ta jest subtelniejsza, zwłaszcza gdy wykonujemy „czysto intelektualne” zadania, jak nauczanie czy pisanie tekstu. Nawet wtedy stan naszego ciała ma ogromne znaczenie. Badania pokazują, że głód, pragnienie czy zmęczenie silnie wpływają na sposób myślenia i zapamiętywania informacji.

Choć niezliczone procesy zachodzą w naszych ciałach poza świadomością, skierowanie na nie uwagi ma ogromną moc. Rozwijanie świadomości ciała to podstawowy krok w kierunku lepszego rozumienia własnych zachowań i ponownego kontaktu z autentycznym „ja”. Można zacząć od prostego ćwiczenia: wstań i delikatnie, powoli „opukaj” całe swoje ciało – tak jak zobaczysz w kolejnym filmie.

Ten prosty gest stanowi początek wielu skutecznych praktyk pracy z ciałem. Świadomość tę można rozwijać również w bardziej aktywny sposób – poprzez uważny spacer, taniec lub ćwiczenia fizyczne – pod warunkiem, że główną intencją jest skupienie się na odczuciach płynących z ciała. Dla osób pragnących pójść dalej istnieje wiele ugruntowanych metod, takich jak metoda Feldenkraisa, Body-Mind Centering czy różne terapie tańcem i ruchem, które oferują uporządkowane ścieżki pogłębiania tego połączenia – o nich opowiemy później.

Ucieleśnienie jako droga do odporności psychicznej

Zrozumienie idei ucieleśnienia jest kluczem do budowania odporności psychicznej. Termin ten, zapożyczony z nauk o systemach, opisuje zdolność systemu do utrzymywania kontaktu i interakcji z otoczeniem, a także do adaptacji w taki sposób, by mimo zmian zachować swoją strukturę i integralność.

W przypadku człowieka odporność oznacza zdolność do nawiązywania kontaktu z otoczeniem – fizycznym i społecznym – oraz adaptowania się do jego wyzwań, przy jednoczesnym zachowaniu łączności ze sobą – ciałem i umysłem. Im większa odporność, tym łatwiej poradzić sobie z trudnościami życia bez utraty wewnętrznej równowagi. Osoba o niskiej odporności natomiast może mieć poczucie, że w czasie kryzysu „rozpada się na kawałki”.

Budując świadome połączenie z ucieleśnionym sobą, tworzymy fundament tej siły – pozwalającej nam poruszać się przez złożoność życia z większą stabilnością, elastycznością i łagodnością.

W tym module będziemy dalej rozwijać te idee – ale zanim to zrobimy, wstań i połącz się ze swoim ciałem. W następnym filmie pokażemy Ci, jak to zrobić.

Źródła:

• Damasio, Antonio R. Descartes’ Error: Emotion, Reason, and the Human Brain. Penguin Books, 2005.
• Descartes, René. Meditations on First Philosophy. 1641.
• Porges, Stephen W. The Polyvagal Theory: Neurophysiological Foundations of Emotions, Attachment, Communication, and Self-regulation. W. W. Norton & Company, 2011.
• Franzini, E., Magnano, F., Purita, A., Rossi, A., Gojšić, J., Hudec, G., Ratz, J., Turoczi, L., Suhajda E. V., Vastag Zs. (2018). Restoring Resilience, Connecting to Nature and Self – Reference Frame. Rogers Személyközpontú Oktatásért Alapítvány. Pobrano z: https://www.connat.eu/index.php/project-documents/category/5-reference-frame?download=-1:reference-frame
• Varela, Francisco J., Thompson, Evan, & Rosch, Eleanor. The Embodied Mind: Cognitive Science and Human Experience. MIT Press, 1991.