Urbanizacja i potrzeba ponownego połączenia z naturą

W tym module przyjrzymy się temu, jak kontakt z naturą pomaga przeciwdziałać stresowi i wypaleniu zawodowemu. Aby to zrozumieć, warto najpierw zobaczyć, w jaki sposób brak kontaktu z naturą prowadzi do tych zjawisk.

W 2024 roku około 58% ludności świata mieszka w miastach, a według prognoz ONZ do 2050 roku liczba ta wzrośnie do 68%. W Polsce w miastach mieszka około 60% populacji, na Węgrzech – 73%, a w Czechach – 74%. We wszystkich tych krajach obserwujemy stały lub umiarkowany wzrost urbanizacji.

Urbanizacja wpływa na środowisko naturalne, społeczeństwo, a co za tym idzie – na jednostkę. Choć życie w mieście ma wiele zalet, niesie również wyzwania, które mogą przejawiać się w następujący sposób:

• Utrata uważności i poczucia sensu – w miejskim zgiełku łatwo poczuć się małym i zagubionym, jakbyśmy obserwowali własne życie z zewnątrz. Może pojawić się poczucie braku znaczenia, a w poważniejszych przypadkach – depresja. W takich sytuacjach zawsze warto poszukać profesjonalnej pomocy.
• Osłabienie więzi społecznych – tradycyjne modele rodziny i wspólnot lokalnych ulegają rozpadowi. W miastach często żyjemy wśród obcych – nie znamy sąsiadów, a bliscy mieszkają w innych miastach czy krajach. Poczucie samotności prowadzi do ucieczki w świat wirtualny, który paradoksalnie tylko pogłębia alienację.
• Oddalenie od natury – coraz mniej czasu spędzamy na świeżym powietrzu, coraz rzadziej dotykamy ziemi, wody czy drzew. To powoduje, że czujemy się mniej częścią świata przyrody.

Tymczasem każdy człowiek ma naturalną potrzebę głębokiego połączenia – z samym sobą, z innymi ludźmi i ze światem natury. Odwoływanie się do uzdrawiającej mocy przyrody jest najstarszą formą terapii, do której wielu z nas wciąż instynktownie wraca w trudnych chwilach.

Przez niemal całą swoją historię ludzkość żyła w rytmie natury, w bliskim kontakcie z nią. Dopiero ostatnie stulecie przyniosło gwałtowne oddzielenie od tego świata, co pozostawiło w nas dotkliwą pustkę. Richard Louv nazwał to zjawisko „zespołem deficytu natury” (nature-deficit disorder). Nie jest to diagnoza medyczna, lecz pojęcie opisujące skutki braku kontaktu z przyrodą – szczególnie u dzieci, które spędzają dziś więcej czasu w świecie wirtualnym niż na świeżym powietrzu. Louv proponuje więc przyjmowanie codziennej dawki „Witaminy N” (Vitamin Nature) – połączenia nowego i starego sposobu bycia w relacji z naturą i technologią.

David Abram (1996) podkreśla, że bezpośrednie, zmysłowe doświadczenie rzeczywistości – tej więcej-niż-ludzkiej – pozostaje naszym jedynym punktem odniesienia w epoce, gdy elektroniczne obrazy i wizje kształtują nasze postrzeganie świata. Tylko regularny kontakt z ziemią i niebem pozwala nam zachować orientację i sens w codziennym życiu. Co więcej – możemy świadomie kształtować własną „ucieleśnioną” rzeczywistość. W kolejnych artykułach podpowiemy, jak wprowadzać naturę do miejskiego życia – w klasie, w domu czy w biurze.

W innym dziele, Becoming an Animal (2010), Abram pisze, że aby odbudować naszą relację z naturą, musimy odnaleźć „nowy sposób mówienia”, który ucieleśnia nasze bycie z Ziemią. Nasz język kształtuje nasze myśli i postawy – i odwrotnie. Tym właśnie zajmuje się ekolingwistyka, czyli badanie ekologicznego użycia języka – temat, do którego również wrócimy w dalszej części modułu.

Richard Louv zachęca natomiast do tworzenia hybrydowego świata natury i cyfrowości, w którym technologia nie oddziela nas od przyrody, lecz pomaga się z nią ponownie połączyć.

Wszystkie te zagadnienia rozwiniemy w kolejnych artykułach i materiałach wideo. A na razie – odłóż ekran, napij się wody i rozejrzyj się wokół. Natura jest bliżej, niż myślisz. Nasz następny film pomoże Ci spojrzeć na nią na nowo.

Źródła:

• Abram, D. (1996). The Spell of the Sensuous. Vintage Books.
• Abram, D. (2011). Becoming Animal. An Earthly Cosmology. Vintage Books.
• Louv, R. (2008). Last Child in the Woods: Saving Our Children From Nature-Deficit Disorder. Algonquin Books.
• Louv R. (2012). The Nature Principle: Reconnecting with Life in a Virtual Age. Algonquin Books.
• Suhajda Éva. V., Vastag Zs. (2017). Kapcsolódás a természettel és önmagunkkal (Connecting to Nature and Self). In: Közösségi tudások – Tudásközösségek- Tudásmenedzsment elméleti és módszertani megközelítésben a Magyar Tudományos Akadémia Gazdaságtudományi Bizottság Tudásmenedzsment Munkabizottságának III. számú gyűjteményes kötete 2012-2016. Ed. Noszkay E. MTA GB Tudásmenedzsment Munkabizottság. Letölthető: http://www.titoktan.hu/_raktar/_e_vilagi_gondolatok/NoszkayE-Kozossegi-tudasok-Tudaskozossegek.pdf.
• World Population Review: https://worldpopulationreview.com/.